Een column van Edser Stuursma
Sinds het presidentschap van Trump in de Verenigde Staten is er een ware concurrentiestrijd uitgebroken met de rest van de wereld. In zijn streven om Amerika op de eerste plaats te zetten, ontstond een handelsoorlog en werd zelfs gesproken over het overnemen van Canada en Groenland.
Om de economie te versterken, kwam er een enorme bezuiniging op wetenschappelijk onderwijs. Dit leidde tot een braindrain in de VS waarvan veel andere landen profiteren. De Europese Unie en haar universiteiten hebben hierop gereageerd door verschillende experts te proberen aan te trekken.
Gedurende de Tweede Wereldoorlog vluchtten grote denkers zoals Albert Einstein en Hannah Arendt naar de Verenigde Staten vanwege de opkomst van de nazi’s. Velen volgden hen in de zoektocht naar vrijheid en de Amerikaanse droom. Met deportaties, boekverbanningen en de autocratisering van de VS onder Trump lijkt dit ideaal verdwenen. De VS zijn niet langer een vrijhaven voor kritische denkers. Voor vrijheid en de Amerikaanse droom is de Europese Unie een betere bestemming geworden.
Recent werden een op de vijf werknemers van NASA ontslagen. Waarom neemt de European Space Agency deze mensen niet over? Universiteiten hebben ook professoren overgenomen. In de ruimtewedloop kan alle kennis en kunde gebruikt worden. Voor de toekomst van het vrij-democratische Westen is het essentieel dat deze kennis niet in handen valt van gesloten, autocratische landen. De Europese Unie moet de fakkel van vrijheid overnemen en een veilige haven vormen voor vrije denkers.
Ruimteonderzoek
Investeringen in ruimteonderzoek hebben veel ontdekt en bereikt. Het is nu niet tijd om stil te staan, maar om door te gaan op deze weg van ontdekking. Critici noemen het een prestigestrijd en wijzen op problemen op aarde. Maar geschiedenis leert dat ruimteonderzoek ook bijdraagt aan een betere aarde, bijvoorbeeld door communicatiesatellieten voor GPS of machines die borstkanker detecteren. Veel andere uitvindingen zijn eveneens voortgekomen uit investeringen in ruimteonderzoek.
Copernicus stelde dat de aarde één van de vele planeten is en geen bijzondere centrale rol speelt in het heelal. Wetenschappers hebben hierop gebaseerd dat buitenaards leven mogelijk is. In de jaren zestig stelde astronoom Frank Drake de Drakevergelijking op, waarmee hij berekende dat er tegelijkertijd 10 tot 1000 geavanceerde beschavingen in het universum kunnen bestaan, uitgaande van leven gebaseerd op water.
Dit gaat alleen over leven gebaseerd op water. Het is mogelijk dat er leven bestaat op andere werelden, gebaseerd op alcohol, olie of donkere materie, en wellicht zelfs zonder zon. Zonder voldoende investeringen in wetenschappelijk onderzoek zullen deze vragen onbeantwoord blijven.
Over vrijheid en de Amerikaanse droom
Volgens databases zoals Freedom House en V-Dem holt de democratie in de VS achteruit. De ontslagen bij NASA en universiteiten zijn tekenend voor de anti-intellectuele MAGA-beweging. Loyaliteit aan Trump is vaak vereist om een baan binnen overheidsorganisaties te behouden. Dit heeft geleid tot angst bij ambtenaren om tegen de president in te gaan.
Door loyalisten op alle belangrijke posities te plaatsen, verdwijnt de scheiding der machten. In een functionele democratie moeten deze machten gescheiden blijven. In Nederland bijvoorbeeld bestaat een dualistisch staatsbestel, met een regering die regeert en een parlement dat controleert. De VS hebben formeel ook een dualistisch systeem, maar Trump gebruikt ‘executive orders’ om macht naar zich toe te trekken.
De tirannie van de meerderheid leidt tot democratische erosie. Beperkingen op boeken over “woke” of LGBT-onderwerpen en illegale deportaties maken het leven van burgers zwaar. Filosofen als Plato en Alexis de Tocqueville waarschuwden voor de tirannie van de meerderheid; een democratie kan alleen slagen wanneer ook kleinere partijen en minderheden worden beschermd.
De Europese Unie
De geschiedenis wordt lang bepaald door monarchen, tirannen en dictators. Ondanks recente autocratisering is onze tijd één van de meest democratische. Het westerse verlichtingsdenken heeft geleid tot afschaffing van slavernij en de bescherming van mensenrechten. De Europese Unie speelt een cruciale rol in het waarborgen van vrijheid en gelijkheid.
Na de Tweede Wereldoorlog waren de grootmachten Sovjet-Unie en VS; nu zijn dat China, India, EU en VS. De oude wereld moet zich voorbereiden op veranderingen. Autocratische landen zoals Rusland, Noord-Korea en Iran tonen hun imperialistische ambities, wat leidt tot menselijk lijden.
Wetenschappelijke samenwerking kan kennis vergroten, maar het is belangrijk kritisch te blijven op landen die mensenrechten niet respecteren. Steeds meer landen glijden af naar autocratie, zoals Hongarije, waar verkiezingen nog plaatsvinden maar macht geconcentreerd is bij president Orban.
De braindrain in de VS mag niet leiden tot een verlies van kennis. China probeert hiervan te profiteren door wetenschappers over te halen om daar te werken. De Europese Unie, met haar sterke democratie en bescherming van minderheden, biedt een beter alternatief. Onderzoekers moeten niet werken voor regimes die mensenrechten schenden. Onderzoek is een kaars in de duisternis voor de mensheid.
Conclusie
De Europese Unie moet Amerikaanse wetenschappers aantrekken en behouden. Kennis over ruimtevaart en andere wetenschappen dreigt verloren te gaan. Daarnaast is het belangrijk democratieën sterk te houden als bastions van vrijheid. Een hegemonie van autocratische machten zal de wereld niet vooruithelpen, en wetenschappers mogen daaraan niet meewerken.
Meer van Trias Politica? Check onze social mediakanalen!
