Een column van Jobeleen Hogervorst-Perez
Vorige week begreep ik des te beter wat mijn vader ruim tien jaar geleden op het Binnenhof zei. De politieke partij waar hij lid van was organiseerde destijds een bijeenkomst en hij mocht iemand meenemen. Mij dus.
Ik was vijftien en zag de tulpvormige zetels in de Tweede Kamer voor het eerst met mijn blote ogen. We kregen een rondleiding door het hart van onze democratie en in meerdere zalen werden praatjes gehouden met ruimte voor vragen. Ik herinner me er weinig van. Toch staat één moment me helder bij.
Altijd zorgvuldig zijn woorden overwegend en het juiste moment afwachtend, kan mijn vader het op zo’n dag vaak niet laten om een eigenzinnige opmerking te maken. Zo verlegen als hij oogt wanneer hij zijn moment probeert te vinden, zo zelfverzekerd en gewaagd klinken zijn verklaringen zodra hij ze uitspreekt.
‘Het kapitalisme is toch de facto fascistoïde?’ zei mijn vader nadat hij was opgestaan. Daarmee wilde hij zeggen: het kapitalisme vertoont praktisch gezien toch trekken van het fascisme? Vanuit het publiek volgde applaus, maar de moderator vond het nogal een heftige opmerking. Zou ze dat na het optreden van Elon Musk vorige week nog steeds hebben gevonden?
Kijk naar fascistische kenmerken als het recht van de sterkste, de glorificatie van de nationale geschiedenis, een charismatische leider die symbool staat voor de nationale identiteit en het onderdrukken en demoniseren van minderheden. Vergelijk deze kenmerken nu met de huidige ontwikkelingen in het Westen.
Het recht van de sterkste vertaalt zich in een kapitalistische samenleving naar het recht van de rijkste. Overigens is het logisch dat een economisch systeem dat gebaseerd is op uitbuiting, de onderdrukking van minderheden bevordert. En dat mensen Trump een charismatische leider vinden hoef ik je niet te vertellen.
We zien ook hoe het kapitalisme een democratie verandert in een oligarchie. Anti-democratie is ook fascistoïde. Trump maakt er de komende tijd bewust een rotzooi van, ‘om vervolgens te zeggen dat alleen een sterke leider de boel kan redden’, zegt Hoogleraar geschiedenis Timothy Snyder in een interview in Het Parool. De autocratie lonkt.
Sinds vorige week weet ik zeker: het kapitalisme van Trump is op z’n minst fascistoïde.
Wanneer Elon Musk, de rijkste man op aarde, een nazigroet doet op Trumps inauguratie is dat niet het moment om zulke acties op het wereldtoneel te bagatelliseren. Dat de eerste reactie van veel Nederlandse media en politici was dat we er maar niet al te veel achter moeten zoeken, vind ik naïef. De wens is de vader van de gedachte.
Een paar dagen later verschijnt diezelfde Musk per videoverbinding op een campagnebijeenkomst van de radicaal-rechtse Duitse politieke partij AfD. Hierin drukt hij de partijleden op het hart om schuldgevoelens uit het verleden los te laten en te vechten voor een grootse toekomst van Duitsland. Tegelijkertijd is Trump aan het fantaseren wat er allemaal mogelijk is in Gaza en is er een opname waarin hij zegt: ‘We should clean up the whole thing.’
Noem het zoals je het wil noemen, maar dit is hét moment om waakzaam te zijn en om dingen niet onschuldiger te doen laten lijken dan dat ze zijn. Het lijkt wel alsof we het tegenwoordig heftiger vinden om iets slechts te benoemen dan om iets slechts te doen. Don’t shoot the messenger.
‘Veel mensen willen geen kritische vragen stellen, grotendeels omdat ze gemakzuchtig zijn’, zei internetpionier Marleen Stikker vrijdag in de podcast ‘Het Uur’ van NRC. De kans dat de antwoorden op die kritische vragen ongemak met zich meebrengen is erg groot en oplossingen verzinnen kosten tijd en moeite. Toch hoop ik dat steeds meer mensen bereid zijn om de ongemakken te ervaren die nodig zijn voor positieve verandering en vooral kritische vragen gaan stellen.
Al is het alleen al zodat je dochter na tien jaar denkt:Ik begrijp je nu. Wat zullen we ertegen doen?
Meer van Trias Politica? Check onze social mediakanalen!
Bekijk ook: Onze Trias Politica podcast
