Livia Guldie | Eindredacteur & columnist
Politiek boeide me al op de middelbare school. Van alle vakken op school was maatschappijleer stiekem wel mijn guilty pleasure. Ik keek uit naar het moment dat ik mocht stemmen. Op wie? Geen idee.
Veel klasgenoten wisten het al wel. Ik nam vooral de ideeën van thuis mee – niet opgedrongen, maar je wordt nu eenmaal erg gevormd door je omgeving.
Toen ik vanuit een conservatief dorp ging studeren in de stad merkte ik dat de gesprekken in de klas over nogal andere onderwerpen gingen. Klimaatverandering? Vond ik toen geen prioriteit.
Over sommige dingen was ik zelfs behoorlijk stellig. Door de jaren heen ben ik vaak van gedachten veranderd. Op andere punten ben ik juist geen millimeter verschoven.
Je mening is niet wet
Wat ik soms jammer vind, is dat toegeven dat iemand anders een goed punt heeft, vaak wordt gezien als zwak. In mijn ogen getuigt dat juist van een open blik. Hoe fijn is het ook eigenlijk als een politicus gewoon zegt: “Dat klopt, achteraf had dat inderdaad anders gemoeten.”
Ja, er is een fout gemaakt, maar het het inzicht alleen al laat oprechtheid zien, én dat iemand intelligent en zelfverzekerd genoeg is om niet koste wat kost aan zijn eigen standpunt vast te houden, maar ook in staat is om zich te vinden in andere – zelfs totaal andere meningen.
Vooral onder jongeren merk ik polarisatie. Ja, het benoemen kan het erger maken, maar is het niet ook goed om ons bewust te zijn van een probleem dat we zelf veroorzaken? Ik denk dat deze ‘polarisatie’ tijdens corona is begonnen en door alle geopolitieke spanningen en extremere meningen erger is geworden.
En dat gebeurt niet alleen tussen mensen die ver van elkaar afstaan, maar ook binnen groepen die eigenlijk veel gemeen hebben. Alles wordt zwart-wit en stellige meningen worden klakkeloos herhaald zonder nuance. Er is maar een waarheid, ga zo maar door.
De ‘definitie’ van polarisatie is: Mensen die steeds meer tegenover elkaar komen te staan, niet alleen qua ideeën maar ook in gevoelens. Groepen raken steeds meer verdeeld, waardoor ze elkaar vaker als ‘tegenstanders’ zien.
Uit onderzoek blijkt dat polarisatie vertrouwen in instituties ondermijnt, coalitievorming en probleemoplossing belemmert.
Ook maakt het democratisch functioneren kwetsbaarder: het draait dan minder om ‘wat is het beste beleid?’ en meer om ‘wie vertrouw ik?’
Waar komt dat door?
Belangrijke oorzaken van polarisatie zijn ideologische sortering (mensen en partijen worden consistenter in hun opvattingen), sociale en nieuws-bubbels (media/algoritmes versterken eigen overtuigingen) en externe schokken (bv. crises).
Online platforms blijken de polarisatie te voeden of te versterken.
Uit verschillende onderzoeken blijken dit manieren om polarisatie tegen te gaan:
– Meer persoonlijk contact tussen verschillende groepen om vooroordelen te verminderen.
– Media en platformen die echo’s doorbreken en factchecks stimuleren.
– Hervormingen in het politieke systeem die extremen minder macht geven.
– Misvattingen over ‘de ander’ corrigeren met duidelijke informatie.
De andere kant van ‘principes’
Misschien is deze verdeeldheid een soort na-effect van de cancel culture. Vind je een presentator onsympathiek? Dan gaat de tv meteen uit. Denk je hetzelfde over een ideologie, maar verschilt je mening over bijvoorbeeld migratie- of stikstofbeleid? Afgeschreven.
Het moet toch echt kunnen dat je veel ideeën deelt met iemand, maar op één onderwerp totaal anders denkt?
Mijn motto is altijd geweest: knowledge is power. Maar betekent dit niet ook: niet alleen verdiepen in wat je zelf interessant vindt, maar ook kijken buiten je eigen bubbel en je ‘wereldbeeld’ verbreden?
Dus niet meteen een verkiezingsprogramma wegwuiven omdat het van ‘die partij’ is. Je hoeft er natuurlijk niet op te stemmen, maar om er ‘principieel’ je ogen voor te sluiten; wie wint daar nou eigenlijk iets mee?
Polarisatie is het niet waard
Misschien vertel ik je iets wat je nog niet weet, maar; veel mensen maken zich zorgen – daar ben je niet de enige in – alleen niet altijd over dezelfde dingen. Toch stoppen we elkaar – ook onszelf – vaak in hokjes, en leggen we steeds meer nadruk op onze verschillen.
Terwijl er juist zoveel doelen zijn waar we het (bijna allemaal) over eens zijn: gelijke behandeling, vrede, en de vrijheid om te zijn wie je wilt zijn.
Iedereen komt ergens vandaan, vaak zonder dat je daar zelf iets over te zeggen hebt. En toch kun je het over veel dingen wél met elkaar eens zijn. Principes (soms bijna heilig verklaard, sorry not sorry) kunnen waardevol zijn, maar ze zouden je blik niet helemaal moeten afsluiten of meer deuren sluiten dan openen.
Dat zie ik eerlijk gezegd best vaak gebeuren.
De ‘stem en tegenstem’
Ook ‘good to know’: uiteindelijk stemmen we allemaal anoniem. Je kunt iemand keihard de les lezen, onwetend noemen of online uitmaken voor alles en nog wat, maar in het stemhokje is iedereen vrij.
Hoe zonde is het ook eigenlijk als iemand niet durft te zeggen waar die op stemt? Dan stopt ‘het gesprek’ al voordat het überhaupt begonnen is.
Laat polarisatie niet winnen, anders komen we geen stap verder. Dit geldt misschien wel het meest voor de politici die na oktober ons land moeten gaan leiden.
Ook interessant: onze podcast ‘Stem & Tegenstem’
Meer van Trias Politica? Check onze social mediakanalen!
