Symen Steege | Hoofdredacteur
Nieuwe Europese peilingen in de maanden juli-augustus. Dit keer: Spanje, Polen, Portugal, Estland en het Verenigd Koninkrijk.
Verenigd Koninkrijk
Onder leiding van de nieuwe premier Andy Burnham lijkt de Labour Party weer te groeien in de peilingen, al geldt dat niet voor peilingen die zijn gebaseerd op de verkiezingsuitslag. Om al te spreken van een ‘Burnham-effect’ is wellicht nog wat voorbarig, maar de peilingen laten wel zien dat de sociaaldemocraten bezig zijn aan een herstel, mede dankzij het aantreden van Burnham als premier en leider van Labour.
Experts zeggen dat het nog te vroeg is om een definitief oordeel te vellen over Burnhams premierschap, maar spreken wel van een duidelijke positieve verschuiving voor zijn partij. In sommige peilingen is het Labour zelfs voor het eerst in ruim een jaar gelukt om Reform UK van de eerste plaats te verdringen.
Polen
De partij van premier Donald Tusk lijkt gestaag te groeien in de peilingen. Daarentegen verliezen de gematigd rechtse coalitiepartijen PSL en Polska 2050 terrein. Trzecia Droga (Derde Weg), het samenwerkingsverband van PSL en Polska 2050, verliest gezamenlijk 8,2 procentpunt.
De regeringscoalitie levert daardoor fors in, ondanks de winst van Tusks partij, de Burgercoalitie (KO). Zowel Polska 2050 (4,0%) als PSL (2,2%) zakken in deze peiling onder de kiesdrempel van 5%. KO en de linkse coalitiepartner Lewica beschikken daardoor samen niet over een parlementaire meerderheid. Op basis van deze peiling lijkt een toekomstige Poolse regering daarom moeilijk te vormen zonder deelname van radicaal- of rechts-conservatieve partijen, zoals PiS, Konfederacja of, in een extremer scenario, KKP.
Lichte winst voor links in Polen
De linkse partij Lewica laat eveneens winst zien wanneer deze wordt vergeleken met de vorige verkiezingen, waarbij zij samen met Razem deelnam in een gezamenlijke linkse lijstverbinding. Razem is inmiddels echter een socialistische oppositiepartij, terwijl Lewica deel uitmaakt van de centrumrechtse regering onder leiding van Donald Tusk.
Afsplitsing PiS partij
De rechts-conservatieve partij PiS krijgt een flinke klap in de peiling. De partij kampt met interne ideologische verdeeldheid. Een deel van de PiS-leden pleit voor een gematigder koers en kon zich niet vinden in de keuze voor de uiterst rechtse Jarosław Kaczyński als premierskandidaat namens PiS. Als gevolg daarvan voelde een groep gematigder partijleden zich genoodzaakt de partij te verlaten, onder wie ongeveer veertig parlementsleden en oud-premier Mateusz Morawiecki. Of Morawiecki van plan is een nieuwe rechtse partij op te richten, is vooralsnog onduidelijk.
Spanje
De huidige Spaanse minderheidsregering, bestaande uit de sociaaldemocratische PSOE en het linkse Sumar, verliest fors in de peilingen. De linkse regering van Pedro Sánchez wordt gesteund door kleine separatistische partijen, zoals de linkse EH Bildu, de Catalaanse partij Junts en de Baskisch-nationalistische PNV. Dankzij de steun van deze partijen kon de regering-Sánchez aanblijven.
Linkse regering afhankelijk van Bakische en Catalaanse seperatisten
Deze constructie maakt de PSOE onder veel Spanjaarden minder populair. Zo werden onder druk van de Catalaanse separatistische partijen, in ruil voor steun aan de regering-Sánchez, alle strafrechtelijke en administratieve vervolgingen tegen Catalaanse separatisten die sinds 2011 actie voerden voor onafhankelijkheid, stopgezet. Volgens critici en de oppositie vormt dit een aantasting van de rechtsstaat. Daarnaast heeft de nadruk die de regering legt op Catalaanse belangen volgens veel Spanjaarden geleid tot een afname van de nationale eenheid.
Ook de linksere coalitiepartner van de PSOE, Sumar, een alliantie van verschillende kleine linkse partijen, kampt met interne strubbelingen. Nota bene hét gezicht van Sumar, de Spaanse minister van Arbeid, Yolanda Díaz, kondigde aan zich niet opnieuw verkiesbaar te stellen bij de verkiezingen van 2027. Na de teleurstellende uitslag bij de Europese verkiezingen van 2024 trok Díaz haar conclusies. Sinds haar vertrek is de partij als het ware ingestort. Podemos, dat zich eerder had aangesloten bij de pragmatisch-linkse Sumar, heeft zich inmiddels weer afgesplitst. Door de interne conflicten is de linkerzijde in Spanje verder versplinterd geraakt.
Groei voor uiterst rechtse Vox
De uiterst rechtse partij Vox groeit gestaag in de nieuwe peilingen. De partij profiteert van de chaos binnen de regerende linkse partijen. Vox profileert zich als een rechtser alternatief voor de centrumrechtse Partido Popular (PP). Daarnaast spreekt de partij zich fel uit tegen de invloed van de separatistische partijen en wil van Spanje weer één land met één taal maken, met een sterk centraal gezag en zonder autonome deelregeringen. Vox is omstreden o.a. vanwege positieve uitlatingen van partijleden over aspecten van de dictatuur van Francisco Franco. Zo is door vertegenwoordigers van de partij gesteld dat de Franco-dictatuur beter was dan de huidige linkse regering.
Portugal
In Portugal is de sociaaldemocratische oppositiepartij Partido Socialista bezig aan een opmars in de peilingen. Ook de radicaalrechtse partij Chega groeit, terwijl de rechts-liberale regeringspartijen PSD en CDS (verenigd onder de noemer AD) fors verliezen.
Groei voor extreemrechtse Chega, ondanks interne strubbelingen
De groei van Chega was ook tijdens de verkiezingen van 2025 al opvallend. De partij werd geplaagd door gewelddadige incidenten, xenofobe uitspraken van politici en zelfs beschuldigingen van betrokkenheid bij minderjarige prostitutie door partijvertegenwoordigers. Ook interne conflicten lijken de groei van de partij niet te kunnen afremmen. Daarnaast lijkt Chega, net als de Duitse AfD, geen moeite te hebben met het uitdragen van xenofobe standpunten. Ook speelt Chega in op de nostalgische gevoelens van veel Portugezen voor het autoritaire regime van Salazar.
Kleine radicaallinkse partijen gedegradeerd
Portugal lijkt in de peilingen traditionele radicaal-linkse partijen, zoals Bloco de Esquerda en de CDU, in te ruilen voor modernere en progressieve groene partijen als Livre en PAN. De CDU (Communistische Partij en Groenen) kampt al jaren met een sterk vergrijzend electoraat. In 2015 behaalde radicaal-links gezamenlijk nog ongeveer 20 procent van de stemmen; inmiddels is dit politieke spectrum zowel in het parlement als in de peilingen sterk gekrompen.
Estland
Groei voor sociaaldemocraten en christendemocraten
In Estland wordt de centrumrechtse liberale coalitie hard afgestraft. De rechts-liberale regering onder leiding van Eesti Reformierakond en Eesti 200 heeft ingrijpende politieke maatregelen getroffen, zoals forse bezuinigingen en lastenverzwaringen, om de economische stagnatie tegen te gaan. De Centrumpartij van Estland profiteert hiervan, evenals de christendemocraten en de sociaaldemocraten. De sociaaldemocratische SDE lijkt zich te kunnen profileren als hét sociale alternatief voor het financieel strenge liberale regeringsbeleid.
Liberalen bang voor conservatieve golf in Estland
De groei van de christendemocratische Isamaa is nog opvallender. Er is ook kritiek op deze partij, onder meer vanuit liberale hoek. Premier Kristen Michal noemt de christendemocraten vooral conservatieven die maar al te graag willen lijken op de radicaalrechtse EKRE. Minister van Buitenlandse Zaken Margus Tsahkna, afkomstig van de liberale coalitiepartij Eesti 200, vreest dat als Isamaa aan de macht komt, de christendemocraten een conservatief beleid zullen voeren, waarbij een mogelijk verbod op abortus op de loer ligt.
In Estland is de invloed van extreemrechts, in vergelijking met andere Europese landen zoals Nederland, Spanje, Frankrijk en Duitsland, aanzienlijk minder groot.
De EKRE-partij, die door experts wordt gezien als een gevaar voor de democratische rechtsstaat, lijkt in de nieuwe peiling zelfs op licht verlies te staan. Toch moet de potentiële groei van deze partij niet worden onderschat. Hoewel de anti-Europese conservatieve partij in 2010 nog een marginale speler was op het Estse politieke toneel, met slechts 2 à 3 procent van de stemmen, is zij inmiddels uitgegroeid tot de op twee na grootste partij.
Volg ook onze social mediakanalen
