Een column van Stephan van Wijma
“Politiek is niks voor mij.”
“Ik vind het allemaal maar saai.”
“Dat laat ik liever aan anderen over.”
Dit zijn zinnen die ik regelmatig hoor wanneer ik met mensen over politiek praat. En dat is niet zo vreemd: een groot deel van Nederland denkt er zo over. Bijna de helft van alle Nederlanders en bijna driekwart van de jongeren zegt zich niet of nauwelijks bezig te houden met wat er in Den Haag gebeurt.
We staan er zelden bij stil, maar dat is geen houdbare situatie. Democratie betekent dat we dit land samen besturen. Maar wie zich niet verdiept in de problemen, meningen en oplossingen, kan moeilijk een goed geïnformeerde keuze maken in het stemhokje. Natuurlijk hoeven we niet allemaal een politicus te zijn, maar we moeten allemaal een burger zijn.
Het probleem ligt bij degenen die apathisch zijn. Die niet genoeg geven om de politiek om er überhaupt moeite in te steken. Mensen voor wie het leven goed genoeg is, en die daardoor geen reden zien om het leven van anderen te verbeteren.
Het moderne individualisme ondermijnt onze democratie. Wie zich afkeert van mensen in kwetsbare posities, vindt eerlijk beleid al snel een absurd idee. Want: wat hebben zij eraan?
Een democratie besturen betekent kiezen voor beleid dat het leven van álle burgers verbetert. Maar waarom zou je pleiten voor beter openbaar vervoer als je eigen auto je al prima van A naar B brengt?
Het probleem ligt bij mensen die vier jaar lang hun hoofd afwenden van de politiek, en vervolgens stemmen op degene die hun leven vooral met rust laat of hen zelfs nog iets extra’s belooft. Op deze manier denken is verleidelijk, maar wie alleen stemt voor zichzelf stemt tegen de rest.
Tegenwoordig kunnen politici ons via televisie en sociale media voortdurend bestoken met meningen, beloften en verdachtmakingen.
Maar ondanks die overvloed aan informatie blijft het cruciaal dat de burger die er wel om geeft, zelf zijn oordeel vormt. Dat vraagt om onderzoek, overweging en een kritische blik. Dat vergt tijd.
Als wij die tijd niet nemen, hoeven politici hun standpunten niet eens meer te onderbouwen. En dan lopen we het risico dat we opnieuw bestuurd worden door leiders wiens beleid niet in ons belang is.
Plato schreef hier 2500 jaar geleden al over in De Republiek. Toch is het vandaag de dag nog steeds normaal om pas één week of zelfs één dag voor de verkiezingen te bedenken op wie we gaan stemmen.
Plato voorspelde dat dit gebrek aan betrokkenheid zou leiden tot een gevaarlijk patroon:
Het gaat goed in een land.
Politiek wordt saai en mensen verliezen interesse.
Er ontstaan problemen.
Een luidruchtige leider kaart deze problemen op agressieve wijze aan.
Deze leider wordt verkozen, maar heeft geen oplossing.
Vertrouwen in de politiek daalt nog verder.
De democratie stort in en maakt plaats voor autoritair bestuur.
Deze analyse is ouder dan het christendom, maar nog steeds actueel. Het is precies wat er in Nederland anno 2025 gebeurt.
Als we ons land willen redden en effectief bestuur terug willen laten keren, moeten we als samenleving meer tijd investeren in het begrijpen van de grote vraagstukken van deze tijd. We mogen onze informatie niet langer alleen halen bij mensen die er belang bij hebben ons een bepaalde kant op te sturen. We moeten luisteren naar onafhankelijke experts en naar de feiten.
Daarbij hebben we ook de hulp van de overheid nodig. De meeste mensen krijgen slechts één tot twee jaar maatschappijleer, waarin oppervlakkig naar ons politieke systeem wordt gekeken.
We leren een paar definities uit ons hoofd, om er een meerkeuze toets over te maken en het vervolgens weer te vergeten.
Op basis van alles wat ik hierboven heb betoogd, stel ik dat onderwijs over het functioneren van onze overheid, het kritisch beoordelen van politici en het analyseren van beleidsstukken een verplicht vak zou moeten zijn.
Als we in de toekomst een gezonde democratie willen, begint het in het klaslokaal.
Mensen zeggen vaak dat ze het gevoel hebben dat politici niet naar hen luisteren.
Maar ik denk dat we vaak onze aandacht en onze stem geven aan de verkeerde mensen. We stemmen reactief en emotioneel, en daardoor belanden de verkeerde mensen aan de macht.
Als we dat willen voorkomen moeten we betrokken zijn. Geen tijd voor politiek betekent geen tijd voor je toekomst: want democratie werkt alleen als wij ook werken, aan onze mening, onze kennis en onze keuzes. Nederland telt 18 miljoen bestuurders. Het is aan ons om het goed te doen.
Meer van Trias Politica? Check onze social mediakanalen!
