Symen Steege, Livia Guldie & Geert Noordzij | Redactie
Welke partijen hebben de rechtsstaat hoog (genoeg) in het vaandel staan? En hoe rechtstatelijk zijn de verkiezingsprogramma’s van de politieke partijen, volgens de Nederlandse orde van advocaten (NOvA)?
NOvA is de publiekrechtelijke beroepsorganisatie voor de advocatuur en is opgesteld en ontwikkeld door een commissie van verschillende wetenschappers en advocaten.
De rechtsstaat is een breed begrip dat op veel verschillende manieren wordt uitgelegd. Uiteindelijk is de kern van de rechtsstaat terug te brengen naar 4 voorwaarden en één fundamentele voorwaarde voor een democratische rechtsstaat.
Het rapport dat in opdracht van de NOvA is opgesteld is gemaakt door een commissie van verschillende wetenschappers en advocaten. Zij toetsen de rechtsstatelijkheid van partijprogramma’s op basis van drie uitgangspunten:
1. De Betrouwbare Overheid (Legaliteit en Rechtszekerheid):
Burgers moeten erop kunnen vertrouwen dat de overheid zich houdt aan de Grondwet en aan Europese en internationale verdragen. De overheid moet voorspelbaar zijn, haar macht niet misbruiken en transparant verantwoording afleggen.
2. Fundamentele Rechten en Vrijheden:
De overheid dient de nationaal en internationaal erkende burgerlijke en politieke rechten en vrijheden te eerbiedigen (zoals non-discriminatie, vrijheid van meningsuiting, privacy en het kiesrecht). Ook de kern van sociale grondrechten (zoals bestaanszekerheid) speelt een rol bij de toetsing.
3. Effectieve Toegang tot een Onafhankelijke Rechter:
Burgers moeten in een eerlijk proces hun recht kunnen halen bij een onpartijdige en onafhankelijke rechter. Dit vereist een solide en efficiënte rechterlijke organisatie en reële toegang tot juridische procedures, ongehinderd door bijvoorbeeld hoge kosten.
Het onderzoek van de NOvA laat een aantal duidelijke conclusies zien:
Partijen scoren vooral slecht op asiel en migratie als het gaat om het waarborgen van de rechtsstaat. In het rapport staan volgens NOvA plannen die in strijd zijn met fundamentele rechtsstatelijke beginselen of internationale verplichtingen in het rood.
Bijvoorbeeld voorstellen om asielaanvragen buiten de EU te behandelen, botsen met het non-refoulementbeginsel (niet mogen terugsturen van vluchtelingen in een noodsituatie, vastgelegd in het Vluchtelingenverdrag).
Het onderzoek van de NOvA laat een aantal duidelijke conclusies zien:
Ook hebben bepaalde partijen plannen die risico’s zouden kunnen vormen voor de rechtsstaat (geel), bijvoorbeeld het verkorten van bezwaartermijnen en strenger straffen, omdat die mogelijk botsen met rechtswaarborgen.
De orde kijkt dan ook vooral of de juridische uitwerking wel duidelijk is. Ook noemt de orde het ‘inperken van het demonstratierecht’ als het opzoeken van de rechtsstatelijke grenzen.
Groen staat voor voorstellen die de rechtsstaat juist versterken, zoals ideeën voor een meer burgergerichte overheid, mede geïnspireerd door het toeslagenschandaal.
De Nederlandse orde van advocaten (NOvA) is de publiekrechtelijke beroepsorganisatie voor de advocatuur. Op de volgende pagina zie je het rechtsstatelijke overzicht en onderzoek van NOvA.
***De politieke partij DENK bleek zich achteraf wél binnen de grenzen van de rechtsstaat te bevinden. NOvA bleeke een telfout te hebben gemaakt tijdens het onderzoek.
Zijn er dan zoveel politieke partijen antirechtsstatelijk?
Dat maar drie partijen goed uit het onderzoek van de Orde van Advocaten komt, is opvallend. Toch is dit niet nieuw: sinds 2012 toetst een onafhankelijke commissie van de NOvA verkiezingsprogramma’s op rechtsstatelijkheid. Het aantal partijen met plannen die daarmee in strijd zijn, is echter wel sterk gestegen: van 2 in 2012 naar 12 dit jaar.
Anders dan het Centraal Planbureau bij de doorrekening van de partijprogramma’s is de commissie niet in gesprek gegaan met de partijen. De commissie noemt haar rapport ‘een quickscan’.
Omdat de uitkomsten bij de eerste toetsing in 2012 al als zorgelijk werden ondervonden, is het onderzoek naar de programma’s nu voor de vijfde keer gehouden. De juridische commissie noemt de partijen niet direct ‘onrechtsstatelijk’, maar de groei van het aantal partijen die niet kleuren binnen de lijnen van de rechtsstaat is wel ‘alarmerend’.
Bekijk ook: het nieuwe seizoen van onze podcast Stem & Tegenstem
Meer van Trias Politica? Check onze social mediakanalen!
