Livia Guldie | Eindredacteur
Geen grote schandalen, ruzie of afsplitsingen, toch hebben linkse partijen flink verloren: wat gaat er mis bij links?
Links is nog nooit zo klein geweest na de verkiezingen. GroenLinks/PvdA verloor vijf zetels, SP komt neer op krap drie zetels. Het lijkt alsof de mensen die eerder links stemden, nu vluchten naar andere partijen.
Zo heeft D66 kiezers uit alle hoeken van het spectrum binnengehaald, maar ook de PVV lijkt nog steeds een toevluchtsoord.
Politiek commentatoren Joost Vullings en Marleen de Rooy zien ook de trend van de dalende populariteit van linkse partijen. Zij geven verschillende verklaringen. Een mogelijke conclusie voor de dalende populariteit: links lijkt momenteel zoekende.
Het midden niet: het lijkt erop dat de opkomst van D66, onder leiding van Rob Jetten, vooral in de laatste 24 uur van de campagne ten koste ging van GroenLinks-PvdA.
De twee commentatoren zien ook een andere trend: het contact van links met hun achterban verzwakt. Hoewel partijen zoals GroenLinks/PvdA veel bijeenkomsten door het land deden, lijkt een deel van de trouwe kiezers toch af te haken.
Links en de economie
Ook noemen de politiek commentatoren de hoge mate van welvaart in Nederland als oorzaak voor een kleiner links blok: “Je zou kunnen stellen dat de sociaaldemocratie, ook links in bredere zin, ten onder is gegaan aan het eigen succes”, zegt Vullings. “In de jaren 50 en 60 was Nederland in opbouw.
Meer mensen hoorden echt bij de arbeidersklasse. Tegenwoordig heeft bijna iedereen een eigen auto en huis. Hoewel er nu ook crisis is, lijken mensen vooral bang om economisch terug te vallen. “Daardoor zijn ze minder bereid om te delen”, zegt de Rooy.
Het herverdelingsverhaal
Wat opvalt: het beeld dat rechts heeft gecreëerd rondom belastingen en portemonnees is effectief. Mensen vertellen vaak dat ze op de VVD stemmen omdat ze rust in hun financiën willen. De campagne benadrukt veelal dat links de belastingen fors wil verhogen.
Terwijl linkse partijen eigenlijk een herverdelingsverhaal hebben: ze halen ergens geld vandaan en verdelen het. Maar het idee dat die herverdeling ook aan jou kan ten goede komen, ontbreekt bij veel kiezers.
Grote focus op identiteit
Ook het populaire onderwerp migratie roept bij links een ander beeld op. Links wekt vaak de indruk van: “kom maar allemaal binnen.” “Linkse politici vinden het moeilijk om te zeggen: het kan allemaal wat minder”, zegt Vullings.
Hij vervolgt: “De hele identiteitspolitiek speelt ook mee, eigenlijk het links van BIJ1, waarin natuurlijk ook D66, Groenlinks/PvdA in mee zijn gegaan. Als je politiek bedrijft uit identiteit, leg je de nadruk op verschillen tussen mensen. Terwijl links eigenlijk uitgaat van solidariteit, leidt het toch tot verdeeldheid.
Verlies van de Socialistische Partij (SP)
En dan het verlies van de SP: ook dat was voor veel mensen toch verrassend, want: wat deed de partij nou echt verkeerd in de campagne? Oud-leider Jan Marijnissen uit daarom kritiek op de partij.
Hij herkent de partij niet meer, zegt hij in een interview. Marijnissen zegt letterlijk dat met zijn ‘nalatenschap iets gruwelijk fout is gegaan’.
Toch weigert hij vanaf de zijlijn te oordelen. “Ik heb een ontzettende hekel aan mensen die vertellen hoe het moet als je niet precies weet hoe het zit. Dan weet je niet aan welke kant van het touw je trekt.”
Een weg omlaag
“Het doet pijn om te zien hoe zijn partij, ooit geworteld in arbeiderswijken en solidariteit, langzaam verdwijnt in de vergetelheid.
“Als je de weg omhoog niet kunt vinden,” stelt hij, “dan wordt het een weg omlaag.”
Morele verhevenheid
Toch noemen ook veel experts de morele verhevenheid en afstand van het volk van bepaalde politici als negatief aspect van veel linkse partijen. Vullings zegt daarover: “Dat zat ook achter de ‘palingpopulisten’-opmerking van Jesse Klaver.
Die was bedoeld voor Mona Keijzer, niet voor haar electoraat. Maar ik denk dat veel mensen, als ze linkse politici zien denken: je bent er niet één van mij. Er zit af en toe een gevoel van morele verhevenheid in. Die politici zelf komen helemaal niet allemaal uit de bovenklasse, maar toch voelt het alsof je er niet bij hoort.
De achterban voor veel linkse partijen is vaag, ook die van de SP: “Zij zitten echt nog in die oude klassenstrijd. Die moet je misschien ook voeren als SP, maar dat doen ze met een taalgebruik dat alleen te begrijpen is als je de geschiedenis kent”, zegt Vullings.
Van slachtofferschap naar positiviteit
Onlangs schoof Rob Jetten aan bij Pauw en De Wit. Zijn verhaal klonk eigenlijk heel logisch: na een kritische commissie-evaluatie had D66 hun aanpak bijgesteld. Die commissie zag dat de partij te veel met zichzelf bezig was, te moralistisch overkwam en zelfs wat te ‘woke’.
Daarop heeft D66 veranderingen doorgevoerd. Met als mogelijke uitkomst… premier Jetten?
Marleen de Rooy vult aan: “Puntje bij paaltje wil je je liever bij een positief geluid aansluiten. Bij links voel je soms een soort slachtofferschap, en wie wil nou een slachtoffer zijn? Dan komt er een alternatief: Jetten die de kiezer belooft: het komt goed, het kan wél! Zij willen een positief geluid brengen en zeggen het beter te willen doen. Deze positiviteit gaat gepaard met trots; een bepaald sentimentgevoel, en mensen kiezen daar stiekem liever voor.”
Bekijk ook: het nieuwe seizoen van onze podcast Stem & Tegenstem
Meer van Trias Politica? Check onze social mediakanalen!
