Symen Steege | Hoofdredacteur
De PvdA, VVD, GroenLinks, ChristenUnie en het CDA zijn hedendaagse partijen die zijn ontstaan uit een fusie. Een fusie gaatr over twee (of meer) politieke partijen die besluiten verder te gaan als één nieuwe politieke partij.
Fusies ontstaan vaak doordat partijen veel zetels verliezen, ideologisch goed bij elkaar passen, of de krachten willen bundelen om een grotere en invloedrijkere partij te worden.
In dit korte artikel lees meer over de geschiedenis en het ontstaan van Nederlandse politieke fusies.
PvdA (Partij van de Arbeid)
De PvdA werd in 1946 opgericht door een fusie van de SDAP, de Vrijzinnig-Democratische Bond (VDB) en de CDU. In 1945 ontstond het idee om een brede volkspartij op te richten die verschillende zuilen binnen de samenleving zou aanspreken. Daarom vormden verschillende politieke bloedgroepen – christenen, links-liberalen en sociaaldemocraten – samen de PvdA.
Niet iedereen was blij met de fusie. Volgens sommige liberale VDB-leden werd de PvdA té sociaaldemocratisch. Deze voormalige VDB-leden verlieten de partij en richtten een nieuwe, liberale partij op. De PvdA speelde een hoofdrol bij de wederopbouw van Nederland en het ontwerpen van de verzorgingsstaat. Nu staat de PvdA mogelijk een fusie met GroenLinks te wachten.
GroenLinks
GroenLinks ontstond door een fusie van de PSP, CPN, EVP en de PPR. De vier kleine linkse partijen, ook wel ‘klein links’, groeiden steeds meer naar elkaar toe en deelden één gezamenlijke visie: een schoner milieu, solidariteit en een sterkere democratie.
In 1990 werd GroenLinks officieel opgericht. Ondanks de teleurstellende eerste verkiezingsuitslag van de fusiepartij hielden de vier partijen vast aan hun fusieplannen.
Nu staat GroenLinks mogelijk weer voor een fusie. Dit keer is dat met de sociaaldemocratische, centrum-linkse PvdA, waarmee zij al sinds 2022 nauw mee samenwerken.
CDA (Christen-Democratisch Appèl)
Het CDA is al decennialang een van dé bestuurspartijen van Nederland. Toch bestaat de partij nog niet heel erg lang. Het CDA ontstond in 1980 na een fusie van de ARP, CHU en KVP, drie confessionele partijen met verschillende achterbannen en geloofsovertuigingen.
Door de ontzuiling en de daardoor ontstane secularisering, emancipatie en individualisering van de samenleving verloren de drie christelijke partijen steeds meer stemmen.
Daarom vonden de partijen het tijd voor een fusie. Dit ging echter niet zonder slag of stoot, want verschillende culturen en religieuze achtergronden moesten zich in één partij verenigen. Toch werd het CDA meteen een groot electoraal succes bij de verkiezingen van 1981, met 45 zetels en bleef de christendemocratische invloed in de politiek groot.
VVD (Volkspartij voor Vrijheid en Democratie)
De VVD werd in 1948 opgericht na onvrede over de fusie van de liberale VDB, de christendemocratische CDU en de sociaaldemocratische SDAP, die waren opgegaan in de PvdA.
Een deel van de VDB-leden (zoals VDB’er Pieter Oud) wilden geen onderdeel zijn van de sociaaldemocratische PvdA, zij zochten een liberaal alternatief. Daarom richtte hij in 1947 het Comité-Oud op, een partij die zich richtte op de voorbereiding van een ‘democratische, niet-socialistische volkspartij’. In 1948 ontstond de VVD doordat Pieter Oud samenwerkte met de liberale Partij van de Vrijheid.
In de eerste jaren werd het politieke landschap niet gedomineerd door het liberalisme, maar door de rooms-rode regeerjaren van de katholieke KVP en de sociaaldemocratische PvdA. Pas vanaf de jaren 70 en 80 werd de VVD een belangrijke machtsfactor en een invloedrijke coalitiepartner.
ChristenUnie
De ChristenUnie ontstond in 2000. De Reformatorische Politieke Federatie (RPF) was een partij voor niet-vrijgemaakte gereformeerden die zich verzetten tegen de confessionele partijen die in de jaren 80 fuseerden tot het CDA.
De andere gereformeerde partij was het Gereformeerd Politiek Verbond (GPV). Ook deze partijfusie kwam niet geheel vanzelf tot stand. Er was veel discussie over de vraag of niet-vrijgemaakte gereformeerden wel onderdeel mochten zijn van een samenwerkingsverband met het wel-vrijgemaakte GPV. De kerkscheuring van 1944 had ertoe geleid dat niet-vrijgemaakte gereformeerden niet welkom waren bij het GPV, maar wel bij de RPF.
De twee gereformeerde partijen zochten ook samenwerking met de SGP, maar deze samenwerking stopte omdat de SGP te conservatief was op het gebied van vrouwenrechten.
Wil je meer explainers van Trias Politicia lezen? Klik dan hier!
Bekijk ook: het nieuwe seizoen van onze podcast Stem & Tegenstem
Meer van Trias Politica? Check onze social mediakanalen!
