Geert Noorzij | Redacteur & columnist
We staan erbij en kijken ernaar.
Fundamentele elementen van onze democratische rechtsstaat verliezen het van vlugge en onvoorspelbare politiek. Of het nou gaat om de onafhankelijkheid van de rechtspraak, het beschermen van minderheden of het demonstratierecht.
Het is een duidelijke trend: onderdelen van onze democratische rechtsstaat die nota bene zijn vastgelegd in de grondwet worden steeds vaker en makkelijker aan de kant geschoven.
De kwetsbaarheid van de democratische rechtsstaat raakt ons allemaal. Jou ook. Het leidt ertoe dat fundamentele rechten elke verkiezingen opnieuw, direct in gevaar komen. Tegenreacties om de rechtsstaat te versterken komen maar niet van de grond. Ik zal er drie kort benoemen.
Bontenbal, de leider van het CDA, sprak een tijdje over democratisch ethos. Een ingewikkelde term voor het denken en gedragen in de geest van de democratische waarden. Inmiddels horen we hier niet meer zo veel over, en bleek het niet meer dan een pakkende oneliner.
In februari 2024 de zogenaamde rechtsstaatsverklaring. Hallelujah, wat een tijd was dat. De coalitiepartijen PVV, VVD, NSC en BBB spraken met een ondertekend briefje af dat ze zich aan de rechtsstaat zouden houden.
Een briefje dat eigenlijk symbool stond voor de grondwettelijke armoede waar we mee te maken hebben. Afgelopen jaar heeft geleerd dat ook die ‘bescherming’ niet meer dan symbolisch was.
En dan heb je nog constitutionele toetsing. In het kort betekent dit de mogelijkheid om wetten van de Tweede Kamer te kunnen toetsen aan de grondwet (want dat kan nu niet).
Hier zijn vaker voorstellen voor gedaan, die het uiteindelijk niet hebben gehaald. Afgelopen jaren zijn er op initiatief van NSC toch weer voorzichtig plannen gemaakt.
Hoopvol zou je denken, maar het voorstel mist scherpte.
Door alle voorwaarden en beperkingen die in het voorstel zitten zal het in praktijk vooral traag, laat en in weinig gevallen succesvol zijn. Ook dit voorstel staat symbool voor de tegenreacties die maar niet van de grond komen.
Partijen hadden zich misschien moeten realiseren dat het wiel niet altijd opnieuw hoeft te worden uitgevonden.
In het verleden zijn er verschillende voorstellen voor constitutionele toetsing gedaan die wel effectief kunnen zijn. Zoals een voorstel uit 2002 waar je in een rechtszaak je rechtstreeks kon beroepen op grondrechten, in plaats van indirect via een apart grondwettelijk hof.
Bescherming van de democratische rechtsstaat is misschien niet het meest hippe thema, maar wel fundamenteel voor deze verkiezingen. Waarbij de vraag niet alleen is óf je die steunt, maar ook hoe je die versterkt.
Daarvoor moeten partijen nu en straks in een mogelijk kabinet durven normeren. Geen lege verklaringen of oneliners ontstaan uit grondwettelijke armoede, maar daadwerkelijke stappen die de noodzakelijke bescherming bieden.
Meer van Trias Politica? Check onze social mediakanalen!
