Marc Christenhusz | Redacteur
De lokale verkiezingen hebben plaatsgevonden in Schotland, Wales en een groot deel van Engeland. De leider van het Verenigd Koninkrijk, Sir Keir Starmer, is momenteel niet populair onder de Britten – slechts 19% vindt dat hij het goed doet als premier, terwijl 61% een negatief beeld heeft van Starmer. Zelfs onder zijn partijgenoten binnen Labour zijn er grote twijfels over zijn leiderschap. Dit zorgde tijdens de lokale verkiezingen voor grote verliezen voor de centrum-linkse Labour partij, en andere partijen, zoals de nieuwe Reform UK partij van Nigel Farage, slaan hun slag.
Waarom is Starmer zo impopulair?
Starmer begon zijn termijn als premier in 2024 en is sindsdien nooit populair geweest bij de Britten. Op economisch vlak is de inflatie scherp gestegen en werden basisbehoeften zoals water en elektriciteit in het Verenigd Koninkrijk veel duurder, en werden bedrijven zwaarder belast door zijn regering, wat door veel economen wordt bestempeld als slecht voor de Britse economie. Ook brak Starmer meerdere verkiezingsbeloftes, zoals het gratis maken van collegegeld, en hij verdedigde de daden van Israël in Gaza, wat hem veel kritiek opleverde van onder andere zijn eigen partijleden. Meerdere leden van zijn kabinet zijn al opgestapt om verschillende redenen.
Drie maanden geleden was er nog een affaire in het nieuws. Starmer benoemde vorig jaar een prominente Labour politicus, Lord Peter Mandelson, tot Britse ambassadeur voor de Verenigde Staten. Mandelson, door het volk ook wel “The Prince of Darkness” genoemd door zijn schimmige verleden, werd eerder dit jaar in verband gebracht met Jeffrey Epstein, de Amerikaanse mensenhandelaar en verkrachter. Mandelson had ook gevoelige informatie doorgespeeld naar Epstein. Het werd een groot schandaal in Londen en veel mensen eisten het vertrek van Starmer.
Lokale verkiezingen in Engeland
In Engeland worden ongeveer 5000 zetels verkozen, waarvan het centrum-linkse Labour er iets meer dan de helft moet verdedigen. Experts voorspelden al dat de partij zou worden gehalveerd en dat kleinere partijen als het radicaal rechtse Reform UK en de Green Party van Zack Polanski zouden profiteren. Ook de Liberal Democrats, een liberale centrumpartij, kunnen rekenen op een groter aantal zetels. In veel gemeenten wordt nog geteld, maar alles wijst erop dat traditioneel grotere partijen zoals Labour maar ook de Conservative Party van Kemi Badenoch hun zetels verliezen.
Er is duidelijk één grote winnaar in Engeland: Nigel Farage. De charismatische politicus richtte in 2018 het nieuwe Reform op en bracht een anti-migratie geluid naar Westminster. Farage profiteerde vooral van instabiliteit binnen de Conservative Party, de grote rechts-conservatieve partij die binnen een paar jaar het vertrouwen van de kiezer verloor. Veel van Reforms kandidaten begonnen hun politieke carrière ooit binnen de Conservative Party. Door de onvrede over de inflatie, een groot anti-migratie sentiment en de vele schandalen van Labour en de conservatieven van de laatste jaren kan Farage zich positioneren als een alternatief voor een falend politiek systeem, en heeft hij een grote winst binnengehaald voor zijn partij.
De Green Party van Polanski viert ook feest. Ze kunnen rekenen op een verdriedubbeling van zetels of meer en winnen vooral in Londen, maar blijven voorlopig nog steeds de vijfde grootste partij. Zij hebben vooral kunnen profiteren van het idee dat Labour onder Starmer vooral naar rechts bewoog. Starmer zou de stemmen van linkse Britten als vanzelfsprekend beschouwen omdat er geen goed alternatief was – onder het ‘first-past-the-post’ systeem van Engeland is het moeilijk voor een kleine partij om zetels te winnen. Toen Polanski in 2025 leider van de partij werd, kwam daar verandering in. Ze zetten in op de linkse Labour stemmers en praatten niet alleen over groene politiek, maar ook over links economisch beleid en Gaza. Dit heeft ze veel zetels gewonnen, en partijleider Polanski spreekt over het einde van het ‘two-party system’.
Schotland en Wales
In Schotland en Wales werden er parlementsverkiezingen gehouden. Het was extra spannend in Wales omdat ze van een ‘first-past-the-post’ kiessysteem naar een proportioneel systeem gingen; hierdoor is het makkelijker voor kleinere partijen om zetels te winnen. De Labour Party in Wales was lang de dominante partij maar houdt nu 9 zetels over en moet er 35 inleveren. De grote winnaars zijn Plaid Cymru, de centrum-links nationalistische partij die pleit voor onafhankelijkheid van het Verenigd Koninkrijk, en Reform UK, die voor het eerst zetels in de Senedd bemachtigt. Met 43 zetels heeft Plaid Cymru geprofiteerd van een Labour dat bijna compleet is weggevaagd, maar de partij heeft net niet genoeg zetels voor een meerderheid in het parlement; het nieuwe kiessysteem betekent dat naast Reform ook de groenen en de liberalen het is gelukt het parlement binnen te komen.
In Schotland blijft het vrij stabiel – de regerende Scottish National Party blijft verreweg de grootste maar moet wel inleveren, en het zijn vooral de Conservatives die zetels verliezen. Er moeten nog stemmen worden geteld maar er wordt gerekend op goede resultaten voor de liberalen, de groenen en Reform. Het lijkt erop dat de Schotse Labour Party een relatief beter resultaat haalt dan de zusterpartijen in Wales en Engeland. Dit zou kunnen komen door Anas Sarwar, de leider van Labour in Schotland, die duidelijk afstand nam van Starmer en één van de luidere stemmen was tegen de premier in februari tijdens het Mandelson-schandaal.
Het lot van Starmer
Wat de verkiezingen voor Starmer betekenen is nog onduidelijk. Sommige Labour politici zijn van mening dat hij zich klaar moet maken om te vertrekken uit Downing Street. De premier zegt zelf dat hij teleurgesteld is door de resultaten van de verkiezingen maar dat hij er nog niet over nadenkt om op te stappen, maar als er genoeg druk van zowel binnen als buiten zijn partij komt, is dat laatste misschien wel onvermijdelijk.
Wat wel zeker is, is dat het politieke landschap van het Verenigd Koninkrijk deze week een grote transformatie heeft ondergaan. Het lijkt erop dat de Britten zichzelf bewust zijn geworden dat ze uit meerdere partijen kunnen kiezen, niet alleen uit de conservatieven, het sociaaldemocratische Labour of in mindere mate de liberalen.
Meer van Trias Politica? Check onze social mediakanalen!
Ook interessant: onze politieke podcast!
