Waarom fascisme niet iets van vroeger is. Het bevindt zich ook in onze huiskamer

Kim Denie, Redacteur Politieke Stromingen | Symen Steege, Hoofdredacteur.

In de aflevering van Trias Lounge bespreken Kim Denie en Symen Steege een zorgwekkende ontwikkeling: fascisme. Maar wat betekent het nu precies en wanneer ben je een ‘fscist’?

De aflevering is hier te beluisteren.

Wat is fascisme?

Fascisme kan worden gezien als een politieke ideologie of strategie. Historici en politicologen voeren veel discussies over de vraag of fascisme in de eerste plaats een consistente ideologie is of juist een pragmatische strategie of methode.

Het fascisme wordt vooral gezien als ‘iets van vroeger’: ‘Italiaanse zwarthemden en Mussolini’.

Maar dat beeld klopt volgens veel politicologen niet. Fascisme begint niet met geweld of sterke legers, maar met het langzamerhand ondermijnen van de democratie. De rol van o.a. propaganda en werkelijkheidsvervorming helpt f*scisten bij het verkrijgen van politieke invloed.

Een definitie voor fascisme

Er zijn verschillende definities van fascisme. Geen enkele definitie dekt het volledig.

‘Fascisme is een extreemrechtse ideologie die zich kenmerkt door nationalisme, uitsluiting en de onderdrukking van tegenstand en de verheerlijking van geweld, culturele eenheid en één autoritaire leider als stem van het echte volk.’

Bron: NIOD

Het fascisme kan ook als strategie beschouwd worden: ‘fascisme is een strategie om een dominante groep te mobiliseren tegen een vermeende vijand door in te spelen op de maatschappelijke onvrede.’

Bron: Rosan Smits, ‘Dit is Fascisme’

Een definitie voor fascisme

Of er sprake is van f*scisme in Nederland? Er lijkt in ieder geval steeds meer concensus te zijn over de duiding van extreem-rechts. NRC stelde vijf wetenschappers de vraag of Forum voor Democratie als rechts-extremistisch moet worden bestempeld.

Hoogleraar Politicologie Sarah de Lange stelt in NRC dat FvD een extreem-rechtse partij is door haar sterke connecties met ‘extreem-rechtse politieke netwerken’ en ‘het structureel uitdragen klassieke vormen van racisme’. Dit past binnen het f*scistische gedachtegoed. De wetenschappers die NRC heeft gesproken zijn er stellig van overtuigd dat FvD ‘anti-democratische waarden uitdraagt’. Dit is zeer zorgwekkend voor de democratie.

Trias Politica-redacteur en politicoloog Kim Denie zegt dat ook andere politieke partijen bijdragen aan fascisme door stilzwijgend toe te kijken of strategieën van het f*scisme al dan niet onbewust over te nemen en toe te passen.

Kenmerken van historisch fascisme

Politicologen als Edwin Woerdman en Erwin Krol maken een verschil tussen twee verschillende vormen van historisch fascisme.

Italiaans fascisme

Totalitaire staat: individuen zijn volledig ondergeschikt aan de staat.
Benito Mussolini richt de eerste f*scistische politieke partij op in 1919.
Verwerping van de democratie
De staat was het allerhoogste doel: ‘alles voor de staat, niets tegen de staat.’
Corporatisme: economisch systeem tussen liberalisme en socialisme.

Nazistisch fascisme

Rassenleer: Arische ras als superieur, de Joodse religie en bevolking werd ontmenselijkt.
Niet de staat, maar Arische ‘superieuriteit’ en de vernietiging van andere ‘rassen’ stond centraal.
Net als het Italiaans f*scisme is het n*zisme: anti-democratisch, anti-liberaal, anti-communistisch en anti-rechtsstatelijk.
Het gebruikmaken van de *mvolkingstheorie.

Algemene kenmerken van fascisme

Het verheerlijken van geweld.
Het creëren van een zondebok, zoals bijvoorbeeld vluchtelingen of lhbtiq+-personen.
Vertolken van maatschappelijke onvrede (bijvoorbeeld door de inzet van populisme).
De controlerende macht uitschakelen (ten kosten van de onafhankelijkheid van rechters of door kritische oppositiepartijen de mond te snoeren).
Het normaliseren van anti-democratische en anti-rechtsstatelijke uitspraken die leiden tot uitsluiting van en haat naar groepen in de samenleving.
Het fascisme gedijt bij normalisering van wat voorheen als ‘extremistisch’ werd gezien, maar door de dominante cultuur in de samenleving nu als ‘normaal’ wordt gezien.
Het overschrijden van het gelijkheidsbeginsel/verbod op discriminatie.
Het streven naar een sterke, autoritaire mannelijke leider.

Trias Lounge aflevering over het fascisme

Wil je nog meer weten over het fascisme en hoe het zich vestigt in onze samenleving? Luister dan naar onze podcastaflevering ‘Wat is fascisme’ op YouTube én in je favoriete podcastapp.

In aflevering 6 van de Trias Politica Podcast ‘Trias Lounge’ bespreken makers Kim Denie (politicoloog) en Symen Steege (hoofdredacteur Trias Politica) wat fascisme inhoudt en hoe het vandaag de dag in de politiek en samenleving terugkomt.

Over Trias Lounge

Trias Lounge is een politieke podcast van politiek Platform Trias Politica.stv waarin iedere week uiteenlopende politieke onderwerpen langskomen: van partijen en ideologieën tot parlementaire onderwerpen, politici, media en buitenlandse ontwikkelingen. In een informeel en jong gesprek proberen we politieke thema’s helder uit te leggen: met feitelijke definities, extra context, humor en scherpe kritische vragen.

Wij zijn politieke junkies en politiek betrokken studenten, geen alleswetende experts. Daarom baseren we ons op betrouwbare bronnen en proberen we vooral nieuwsgierig, eerlijk en kritisch te blijven.

Input, ideeën en feedback zijn altijd welkom.